Bạn có bao giờ nhìn con mình, rồi nhìn sang đứa trẻ hàng xóm cùng tuổi mà giật mình? Tại sao cùng môi trường, cùng trường học, mà chiều cao lại chênh lệch đến vậy? Tôi cũng từng như bạn – bối rối, tự hỏi mình đã sai ở đâu, đã bỏ lỡ điều gì trong những năm tháng tưởng như “bình thường” ấy.
Sự thật là: chiều cao không chỉ là di truyền. Nó là kết quả của hàng loạt yếu tố đan xen – từ dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, cho đến bệnh lý kéo dài mà đôi khi bạn chẳng hề để ý. Bài viết này là góc nhìn của tôi – một người đã theo dõi, viết, và trò chuyện với hàng trăm phụ huynh ở TP.HCM về hành trình tăng chiều cao của trẻ. Không màu mè, không hô hào – chỉ là những gì tôi học được từ thực tế.
I. Thực trạng chiều cao trẻ em Việt: Thua ngay từ “vạch xuất phát”?
Hồi năm 2022, Viện Dinh dưỡng Quốc gia công bố một con số mà tôi cứ nhớ mãi: trẻ em Việt Nam ở tuổi 5 thấp hơn trung bình 6–8cm so với trẻ Hàn Quốc và Nhật Bản. Chênh lệch này không phải mới xuất hiện – nó đã âm ỉ từ khi trẻ còn trong bụng mẹ và tiếp tục kéo dài đến tận dậy thì.
Tôi từng so sánh nhanh số liệu giữa ba nước (bảng này tôi hay dùng khi nói chuyện với phụ huynh ở TP.HCM):
| Độ tuổi | Việt Nam (cm) | Nhật Bản (cm) | Hàn Quốc (cm) | Nhận xét cá nhân |
|---|---|---|---|---|
| 5 tuổi | 105 – 107 | 110 – 112 | 111 – 113 | Chênh lệch ngay từ mầm non |
| 10 tuổi | 128 – 132 | 136 – 138 | 137 – 140 | Giai đoạn trẻ Việt bắt đầu chậm lại rõ rệt |
| 15 tuổi | 153 – 157 | 161 – 164 | 162 – 165 | Gần như không thể “đuổi kịp” nếu không can thiệp sớm |
Tôi không dùng bảng này để khiến bạn lo lắng, mà để nói thật rằng nếu không làm gì từ bây giờ, sau này có hối cũng không kịp. Vì sự khác biệt này không chỉ là do gen – nó đến từ thói quen ăn uống, cách sinh hoạt, và cả… bệnh tật.
II. Bệnh mạn tính: “kẻ giấu mặt” làm trẻ không thể cao
Bạn có từng để ý, những đứa trẻ hay viêm phổi, hen suyễn, hay mắc bệnh gan kéo dài… thường gầy yếu và “không lớn nổi”? Tôi đã gặp quá nhiều trường hợp như vậy trong các buổi chia sẻ tại quận Bình Thạnh và Gò Vấp.
Lý do là thế này: bệnh mạn tính ảnh hưởng trực tiếp đến tuyến yên, nơi sản xuất hormone tăng trưởng (GH). Khi cơ thể phải “đấu tranh” liên tục với viêm nhiễm hay rối loạn chuyển hóa, nó không còn “rảnh tay” để phát triển chiều cao nữa.
Một vài điều tôi học được sau khi trao đổi với bác sĩ nội tiết:
- Viêm phổi mạn tính → cơ thể tiết nhiều cortisol → ức chế GH.
- Hen suyễn → dùng corticoid lâu dài → ảnh hưởng đến hấp thu canxi.
- Bệnh gan mãn → giảm tổng hợp protein → cản trở hấp thu vitamin D.
Tôi từng nghĩ chỉ cần cho trẻ ăn nhiều, uống sữa là đủ. Nhưng không, khi bên trong cơ thể đang “đình công”, dinh dưỡng có vào cũng không được dùng đúng cách.
III. Suy dinh dưỡng: Không phải cứ gầy mới là thiếu
Ở TP.HCM, đặc biệt là các quận nội thành, tôi thấy một nghịch lý: trẻ trông béo, bụ bẫm, nhưng chiều cao vẫn lẹt đẹt. Sau này mới biết, đó là biểu hiện điển hình của suy dinh dưỡng thể ẩn – thiếu vi chất nhưng không thiếu cân.
Bạn thử nghĩ mà xem:
- Trẻ ăn nhiều cơm, mì, bún… → thừa tinh bột.
- Thiếu đạm động vật, rau xanh, dầu tốt → thiếu vitamin D, kẽm, canxi, sắt.
- Ít vận động ngoài trời → thiếu luôn cả ánh nắng để tổng hợp vitamin D.
Tôi nhớ có lần một bé lớp 4 ở Quận 3 đến khám vì thấp hơn bạn cùng lớp gần 10cm, mà mẹ bé vẫn nghĩ: “Nó ăn nhiều lắm, sao lại thiếu?”
Đó là cái bẫy của sự chủ quan – bạn thấy trẻ ăn, nhưng không thấy trẻ hấp thụ được gì.
IV. Những giai đoạn vàng mà bạn không nên để trôi qua
Có hai “cửa sổ vàng” để chiều cao bứt phá:
- Từ 0 – 3 tuổi: Đây là lúc não và cơ xương phát triển cực mạnh. Nếu bạn bỏ lỡ giai đoạn này vì nghĩ “trẻ còn nhỏ chưa cần quan tâm”, thì… tiếc lắm.
- Giai đoạn tiền dậy thì (9 – 13 tuổi): Đây là “cú nước rút” cuối cùng. Trẻ có thể cao 8–12cm/năm nếu được hỗ trợ đúng cách.
Ở giai đoạn này, tôi thường gợi ý cho phụ huynh:
- Ưu tiên sữa có canxi nano và vitamin D3 K2 – giúp hấp thu canxi hiệu quả.
- Bổ sung protein chất lượng (cá, trứng, đậu nành lên men).
- Giới hạn đồ ngọt, nước ngọt có gas – vì chúng “rút” canxi khỏi xương.
Không phải sản phẩm nào cũng hiệu quả. Tôi thấy nhiều gia đình phản hồi tốt với Vinamilk Grow Plus+, Nutifood Grow, hoặc các dòng PediaSure chuẩn Hoa Kỳ – miễn là dùng đúng độ tuổi, đúng liều lượng.
V. Những sai lầm phổ biến khiến trẻ mãi không cao
Tôi hiểu. Làm cha mẹ, ai cũng muốn tốt cho con. Nhưng đôi khi chính vì “muốn quá” mà bạn vô tình… làm sai.
Dưới đây là những lỗi tôi gặp thường xuyên trong các buổi tư vấn:
- Lạm dụng sữa đặc thay vì sữa công thức chuyên dụng → thừa đường, thiếu vi chất.
- Cho trẻ ăn tùy hứng: sáng bánh mì ngọt, trưa mì gói, tối phở gà → mất cân bằng trầm trọng.
- Tự ý cho dùng TPCN quảng cáo trên mạng mà không tham khảo bác sĩ.
- Nghĩ rằng “trẻ béo là khỏe” → bỏ qua dấu hiệu thiếu canxi, kẽm.
Bạn thấy mình trong đó không? Nếu có, đừng tự trách. Chúng ta không ai học cách nuôi con từ đầu – chỉ học dần dần, qua những lần… sai.
VI. Bộ ba “vàng” giúp trẻ phát triển toàn diện
Khi viết về chiều cao, tôi luôn nhấn mạnh: dinh dưỡng chỉ là 1/3 câu chuyện. Nếu bạn tập trung vào ăn uống mà bỏ qua vận động và giấc ngủ, thì kết quả vẫn không như mong đợi.
Một kế hoạch mà tôi thấy hiệu quả nhất thường có 3 trụ cột:
- Dinh dưỡng chất lượng
- Sữa tăng chiều cao từ thương hiệu uy tín (Vinamilk, Nutifood, PediaSure).
- Bổ sung vitamin D, kẽm, canxi từ thực phẩm tự nhiên trước khi dùng TPCN.
- Vận động nhẹ mỗi ngày (30 phút thôi cũng đủ)
- Nhảy dây, đạp xe, bơi – ưu tiên hoạt động ngoài trời.
- Ngủ đủ, ngủ đúng giờ
- GH tiết nhiều nhất từ 10h đêm – 2h sáng → nên ngủ trước 10h.
Tôi thường ví bộ ba này như “kiềng ba chân” – thiếu một là xiêu vẹo cả hệ thống.
VII. Y tế và biểu đồ tăng trưởng: Không phải để làm cảnh
Nhiều phụ huynh tôi gặp giữ sổ khám định kỳ đầy đủ… nhưng không bao giờ nhìn vào biểu đồ tăng trưởng. Thật sự đó là công cụ cực kỳ hữu ích – vì bạn sẽ thấy trẻ đang đi đúng hướng hay đang trệch nhịp.
Gợi ý từ tôi:
- Khám định kỳ mỗi 6 tháng tại các trung tâm uy tín như BV Nhi Đồng, Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM.
- Đo chiều cao và cân nặng đúng chuẩn, ghi lại để so với biểu đồ của WHO.
- Nếu thấy đường tăng trưởng bị “ngang” trong 6 tháng → nên kiểm tra hormone GH hoặc dinh dưỡng chuyên sâu.
Bạn không cần hiểu hết các chỉ số – chỉ cần theo dõi và hỏi bác sĩ khi thấy dấu hiệu lạ.
VIII. Kết lại: Bạn có thể thay đổi chiều cao của con – nếu bắt đầu từ hôm nay
Tôi không tin vào thần dược. Nhưng tôi tin vào sự tích lũy – của dinh dưỡng đúng, của giấc ngủ đều, của những bữa cơm không thiếu rau và đạm, của những chiều chơi bóng thay vì ôm máy tính bảng.
Chiều cao là một hành trình chậm – rất chậm, đôi khi khiến bạn nản. Nhưng mỗi cm đạt được là kết quả của hàng trăm bữa ăn, hàng ngàn giờ ngủ, và cả những lần bạn không bỏ cuộc.
Tôi không thể hứa con bạn sẽ cao 1m8. Nhưng tôi tin, nếu bạn làm đủ sớm và làm đúng, con bạn sẽ cao hơn chính tiềm năng gen của mình.
Và như tôi hay nói với các phụ huynh sau buổi chia sẻ:
“Cao hay không – chưa biết. Nhưng nếu hôm nay bạn không làm gì, thì chắc chắn… chẳng có gì xảy ra cả.”